Home / Những bài văn hay / Phân tích hình tượng cây xà nu trong “Rừng Xà Nu”

Phân tích hình tượng cây xà nu trong “Rừng Xà Nu”

Mở 1: Mỗi 1 nhà văn trên thi đàn VC VN đều khẳng định vị trí của mình bằng 1 mảnh đất NT. Gặp mảnh đất ấy, ngòi bút của người nghệ sĩ thực sự thăng hoa. Nếu mảnh đất Tây Bắc làm nên tên tuổi Ng T với tùy bút “Sông Đà”, ngòi bút của Ng Khải với tập truyện “Mùa lạc” và nhất là Tô Hoài với tập “truyện Tây Bắc”; nếu mảnh đất Nam Bộ – nơi ấy có dòng sông định thủy ghi lại những chiến công hiển hách của ND miền Nam thành đồng Tổ quốc làm nên tên tuổi của nhà văn Ng Thi thì mảnh đất Tây Nguyên lại là mảnh đất của nhà văn Nguyên Ngọc. Lần đầu tiên mở cánh cửa sáng tác vào mảnh đất Tây Nguyên năm 1954, nhà văn đã xây lên đó 1 lâu đài VC tráng lệ nguy nga với tiểu thuyết “Đất nước đứng lên”. T/p viết về cuộc nổi dậy của buôn làng Công Hoa trong cuộc kháng chiến chống Pháp trường kì gian khổ. Truyện được giải thưởng văn nghệ năm 1954-1955 cùng với “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài. Thông qua t/p này, Nguyên Ngọc hứa hẹn trở thành 1 cây bút viết về Tây Nguyên xuất sắc bởi ông rất am hiểu TN con người, phong tục tập quán ở nơi đây. 10 năm sau, khi có dịp trở lại chiến trường Nam Trung Bộ, nhà văn Ng Trung Thành lại “trung thành” với mảnh đất đỏ bazan, với tiếng cồng chiêng âm vang và hạt bụi vàng long lánh để gieo trên đó 1 “Rừng xà nu” xanh tốt bạt ngàn chạy tít tắp đến tận chân trời. “Rừng xà nu” được viết năm 1965 và được xem là linh hồn của tập truyện “Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc”. T/p đc đưa vào trong CT giảng dạy như 1 kiệt tác của Ng Trung Thành nói riêng, của VH VN thời kì “Lửa cháy” nói chung. Thành công của nhà văn Ng Trung Thành trong t/p này, bên cạnh việc XD vẻ đẹp lí tưởng của con người VN trong war thông qua 1 tập thể anh hùng Xô Man bất khuất, ta phải kể đến việc ông đã XD đc hình tượng cây xà nu chân thực và sống động – 1 loài cây chỉ có ở Tây Nguyên bất khuất, 1 loài cây ham AS mặt trời như người Tây Nguyên ham AS của Đảng. Thông qua truyện “Rừng xà nu”, Ng Trung Thành đã mang nghị quyết 15 của Đảng đến với đồng bào các dân tộc Tây Nguyên: Phải dùng bạo lực CM đánh đổ lại lực lượng phản CM. Điều này thể hiện qua câu nói của cụ Mết: “Chúng nó cầm súng, mình phải cầm giáo.”

Mở 2: Đất nước VN đã đi qua 30 năm của 2 cuộc chiến tranh trường kì gian khổ. Trong 30 năm ấy, người VN phải đội hàng triệu tấn bom để hái mặt trời hồng:

“Cha ông ta đâu bố trí những trận binh đoàn

Trên vai đỉnh Trường Sơn dọc bờ Đông Hải

Loading...

Tên Tổ Quốc vang vang ngoài bờ cõi

Ta đội triệu tấn bom để hái mặt trời hồng”.

Vì vậy, đất nước đã nghiêng vào thơ ca nghệ thuật trở thành một điểm nhấn quan trọng, một đề tài lớn. Nhắc đến đề tài này, người yêu văn từ trong sâu thẳm tâm hồn mình sao có thể quên được “Đất nước” trích trong trường ca “Mặt đường khát vọng” của Ng Khoa Điềm. Ta cũng không thể không nhắc đến “Người mẹ cầm súng”, “Những đứa con trong gia đình” của Ng Thi, “1 chuyện chép ở bệnh viện” của Bùi Đức Ái, “Hòn đất” của nhà văn Anh Đức… Trong số những t/p viết về đề tài này, sẽ thật là thiếu sót nếu bỏ qua “Rừng xà nu” của Ng Trung Thành. T/p ra đời năm 1965 và đã phản ánh cuộc đấu tranh của buôn làng Xô Man trong cuộc kháng chiến chống Mĩ trường kì gian khổ. Truyện đc đưa vào trong CT giảng dạy như 1 kiệt tác của Ng Trung Thành nói riêng, của VH VN thời kì “Lửa cháy” nói chung. Thành công của nhà văn Ng Trung Thành trong t/p này, bên cạnh việc XD vẻ đẹp lí tưởng của con người VN trong war thông qua 1 tập thể anh hùng Xô Man bất khuất, ta phải kể đến việc ông đã XD đc hình tượng cây xà nu chân thực và sống động – 1 loài cây chỉ có ở Tây Nguyên bất khuất, 1 loài cây ham AS mặt trời như người Tây Nguyên ham AS của Đảng. Thông qua truyện ngắn “Rừng xà nu”, Ng Trung Thành đã mang nghị quyết 15 của Đảng đến với đồng bào các dân tộc Tây Nguyên: Phải dùng bạo lực CM đánh đổ lại lực lượng phản CM. Điều này thể hiện qua câu nói của cụ Mết: “Chúng nó cầm súng, mình phải cầm giáo”

Vẫn biết rằng có những người suôt đời lặn lội với VC mà chẳng để lại đc cho đời 1 áng văn hay, 1 bài thơ đẹp nào bởi họ không tìm ra cho mình đc 1 hình tượng NT sống động. Điều ấy có nghĩa là đối với 1 người cầm bút viết văn chân chính, việc họ tìm ra cho mình 1 hình tượng NT là công việc sống còn. Nhà văn thường sống bằng hình tượng, thể hiện sự trải nghiệm của lòng mình cũng thông qua hình tượng. 1 sự vật hiện tượng ở ngoài đời để bc qua ranh giới không gian để trở thành hình tượng NT, người nghệ sĩ cần XD nó chân thực sống động. Nó phải chân thực như vốn có ở ngoài đời hay thậm chí còn thật hơn ở ngoài đời vì có ý kiến cho rằng: “NV trong VH đôi khi thật hơn con người thật.”

Nhưng thật thôi chưa đủ, nhà văn phải nâng hình tượng ấy lên ở 1 tầm cao mới đề nó mang đc tính ám chỉ, tính tượng trưng. Những hình tượng VC mà ta đã từng bắt gặp trên thi đàn VC như hình tượng mảnh trăng trong “Mảnh trăng cuối rừng” của Ng Minh Châu – 1 nét trăng mảnh mai tượng trưng cho vóc dáng của NV chính cũng có tên là “trăng” ấy là Nguyệt. Đây là trăng đầu tháng, báo hiệu rằng đây là cuộc kháng chiến trường kì gian khổ nhưng nhất định sẽ tròn đầy, viên mãn, thắng lợi như mảnh trăng kia ở cuối rừng. Đó còn là hình tượng sóng trong bài thơ cùng tên của nữ sĩ Xuân Quỳnh tượng trưng cho khát vọng tình yêu của người con gái. Hay như hình tượng con tàu trong “Tiếng hát con tàu” của CLV, tượng rưng cho khát vọng lên đường của 1 thời đại thi ca. Ta cũng cần phải kể đến hình tượng cây tre trong thơ Ng Duy, tượng trưng cho khí phách của con người VN. Cũng không thể bỏ qua được hình tượng cây Kơ nia phỏng thơ Anh Ngọc tượng trưng cho lòng thủy chung… Những hình tượng kể trên đều được văn nghệ sĩ XD trên qui luật ấy. Trong truyện ngắn “Rừng xà nu” của Ng Trung Thành, việc t/g XD đc hình tượng cây xà nu không nằm ngoài qui luật này.

Đến với “Rừng xà nu”, ấn tượng đầu tiên của người yêu văn là Ng Trung Thành đã XD hình tượng cây xà nu vô cùng chân thực và sống động. Nó có 1 không gian, 1 địa chỉ VC xác định. Không gian ấy, địa chỉ ấy là 1 buôn làng Tây Nguyên có tên là Xô Man. Ở đó có 1 loài cây họ thông phần nào đó tương ứng với cây pơ mu và cây sa mu ở ngoài miền Bắc. Đó chính là cây xà nu. Đây là loài cây ham AS mặt trời và sinh sôi nảy nở nhanh. Bằng sự nhạy cảm về NT, Ng Trung Thành nắm bắt đc đặc tính này của xà nu rồi đem gắn kết với người Tây Nguyên trong mưa bom bão đạn của kẻ thù. Để đạt đc mục đích này, ông đã XD xà nu vô cùng chân thực và sống động. Vậy nên khi đọc “Rừng xà nu” của Ng Trung Thành, ta thấy mình như đang đứng giữa cánh rừng xà nu bạt ngàn với mùi hương thơm ngào ngạt như đọng nắng quê hương; như đang đi trên con đường, con suối ẩn hiện dưới bóng cây xà nu; như thấy ở nơi đây có những mái nhà nép dưới tán cây xà nu.

Xà nu gắn bó máu thịt với con người ở Tây Nguyên. Xà nu có trong mỗi căn nhà, trong mỗi căn bếp của đồng bào Tây Nguyên, làm bảng cho thế hệ trẻ Tây Nguyên đến trường,… Như vậy, con người từ lúc sinh ra, lớn lên, yêu nhau, dựng vợ gả chồng, sinh con đẻ cái, lo việc nhà việc cửa cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay đều gắn kết với loài cây này. Xà nu ở Tây Nguyên phần nào đó tương ứng với cây tre ở miền xuôi đòng bằng Bắc Bộ, tương ứng với cây dừa ở Nam Bộ. Như ta đã biết, mỗi 1 mảnh đất, mỗi 1 vùng miền đều có 1 loài cây tượng trưng cho khí phách con người của xứ sở mình. Đất nước VN thân yêu suốt 4000 năm phải dựng nước giữ nước, TN nơi đâu chẳng hóa hồn con người. Ra miền Bắc VN, ta tìm đến với cây tre mà như Thép Mới có lần đã viết: “Tre xung phong vào xe tăng đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín.” Vào Nam Bộ, ta tìm đến với rặng dừa:

“Đất quê hương nát bầm vết đạn.

Đã nuôi dừa năm tháng xanh tươi.

Ôi phải chăng dừa nuốt bao cay đắng!

Để trổ ra những trái ngọt cho đời”

Lên Tây Nguyên, với mảnh đất đỏ bazan và tiếng cồng chiêng âm vang ấy, ta không thể quên 1 rừng xà nu của Ng Trung Thành: “Rừng xà nu ưỡn tấm ngực lớn của mình ra, che chở cho làng”

Để cho xà nu trở nên chân thực và thuyết phục được độc giả bạn đọc, Ng Trung Thành đã cho xà nu xuất hiện trong t/p này chừng khoảng 20 lần với nhiều diện mạo khác nhau. 5 lần rừng xà nu xuất hiện, 6 lần đồi xà nu xuất hiện. Xuất hiện cùng với nó là ngọn xà nu, là dầu xà nu, là khói xà nu, là nhựa xà nu,… Mỗi 1 lần xà nu xuất hiện, 1 phẩm chất mới của nó lại đc bộc lộ. Tất cả những phẩm chất của xà nu Ng Trung Thành đều tương ứng với phẩm chất của Tây Nguyên kiên cường bất khuất, 1 Tây Nguyên đầy kiêu hãnh trong bom đạn chiến tranh, 1 Tây Nguyên giũ bùn đứng dậy sáng lòa trong chiến tranh. Chưa 1 lần đặt chân lên Tây Nguyên, chưa 1 lần nhìn thấy cây xà nu nhưng với những tranh văn đầy chân thực của Ng Trung Thành, người yêu văn đã đc chứng kiến loài cây chỉ có ở xứ sở Tây Nguyên. Hiểu đc loài cây này, phần nào ta hiểu đc vẻ đẹp của con người VN trong chiến tranh – những con người đẹp như chân lí sinh ra, những con người góp phần viết lên huyền thoại của VN trong chiến tranh mà nhà văn Niculin có lần đã phải thốt lên rằng: “Người Việt Nam trong chiến tranh họ đẹp hơn ra thì phải!” Từ sự hiểu biết và nhận thức ấy, mỗi người yêu văn tự rút ra cho mình bài học nhân sinh vì mỗi t/p VH chân chính là 1 lời đề nghị về cách sống, đều có khả năng nhân đạo hóa con người. ‘Rừng xà nu” của Ng Trung Thành là 1 t/p như vậy.

Như ta đã biết, điểm xuất phát của VC chính là cuộc sống, đích đến của VH là cuộc đời mà như Ng Minh Châu đã từng nhận định: “VC và cuộc đời là những vòng tròn đồng tâm với nhau mà tâm điểm là con người.” Maxim Gorky đã từng nói: “VH là nhân học. Văn học từ muôn đời xưa cho đến mãi về sau luôn viết về con người.” Viết về vẻ đẹp của con người Việt Nam trong chiến tranh, những t/p VH thời kì “Lửa cháy” thường mượn h/a mảnh trăng mà ta đã từng bắt gặp trong “Mảnh trăng cuối rừng” của Ng Minh Châu. Ta cũng cần phải kể đến bài thơ “Vầng trăng quầng lửa” của nhà thơ Phạm Tiến Duật:

“Bom bi nổ

Bom nổ trên đỉnh đồi

Lốm đốm nền trời những quầng lửa đỏ

Một lát sau cũng từ phía đó

Trăng lên.

Và vầng trăng, vầng trăng đất nước

vượt qua quầng lửa đỏ mọc lên cao”

Ở đây, Ng Trung Thành lại mượn hình tượng cây xà nu. Xà nu tượng trưng cho con người Tây Nguyên bất khuất. Để làm được điều này, Ng Trung Thành đã mô tả cây xà nu qua nhiều phương diện.

Đầu tiên Ng Trung Thành MT 1 hiện thực khốc liệt của bom đạn chiến tranh mà xà nu cũng như người Tây Nguyên phải hứng chịu. Ta thấy điều này ngay từ những dòng đầu của truyện: “Làng ở trong tầm đại bác của đồn giặc. Chúng nó bắn, đã thành lệ, mỗi ngày 2 lần, hoặc buổi sáng sớm và xế chiều, hoặc đứng bóng và sẩm tối, hoặc nửa đêm và trở gà gáy Hầu hết đạn đại bác đều rơi vào ngọn đồi xà nu cạnh con nước lớn. Cả rừng xà nu hàng vạn cây không có cây nào không bị thương. Có những cây bị chặt đứt ngang nửa thân mình, đổ ào ào như 1 trận bão. Ở chỗ vết thương, nhựa ứa ra, tràn trề, thơm ngào ngạt, long lanh dưới nắng hè gay gắt, rồi dần dần bầm lại, đen và đặc quyện thành từng cục máu lớn…” Đọc đoạn văn này, người yêu văn nhận thấy Ng Trung Thành đã SD rất thành công NT nhân hóa để MT nỗi đau của chiến tranh mà người Tây Nguyên đã từng phải gánh chịu. Hàng vạn cây không cây nào không bị thương tích bởi súng đã nổ cả rừng xà nu kia đổ máu, bởi chiến tranh không phải trò đùa. Dựng lên trc mắt chúng ta là 1 bức tranh vô cùng chân thực, hiện lên trên đó là 1 làng Xô Man đc bao quanh bởi đồi xà nu. Nó lại nằm trong tầm đạn đại bác thế nên bom đạn kẻ thù đã cày xới, băm vằm cả cánh rừng xà nu, khiến xà nu phải chịu nhiều thiệt hại trong war.

Nhìn rộng ra, đó là những thiệt hại mà người Tây Nguyên phải gánh chịu. Trong war, người Tây Nguyên hi sinh nhiều lắm. Máu của họ đỏ thẫm trên dải đất bazan này. Viết về bom đạn war, Ng Trung Thành không ngần ngại né tránh khi viết về hi sinh và mất mát. Ta chỉ cần tính riêng buôn làng Xô Man nhỏ bé, cái chết đc hiện về thông qua cái chêt của anh Quyết, cái chết của bà Nhan, cái chết của anh Xút bị giặc chặt cụt đầu treo trên cây vải ở đầu làng, cái chết thảm khốc của mẹ con Mai dưới cây gậy sắt của thằng Dục. Tất cả điều này đều là minh chứng cho những tội ác mà đế quốc Mỹ reo rắc trên dải đất đỏ Tây Nguyên nói riêng và trên dải đất VN thân yêu nói chung. Nếu viết về bom đạn chiến tranh mà “Rừng xà nu” của Ng Trung Thành thiếu đi những đoạn văn hiện thực như thế này thì “Rừng xà nu” khó có thể thuyết phục được độc giả bạn đọc và chắc chắn “Rừng xà nu” chẳng khác nào như 1 sự tích đẹp viết về bom đạn war – nói như nhà phê bình VH Đỗ Kim Hồi.

Từ 1 hiện thực khốc liệt của bom đạn war, Ng Trung Thành lách sâu ngòi bút của mình để mô tả sức sống bất khuất, bất diệt của xà nu và đó cũng là sức sông bất diệt của người Tây Nguyên, của người VN trong bom đạn kẻ thù. Mặc dù làng nằm trong tầm đạn đại bác, mặc dù chúng bắn ngày hai lần, mặc dù trong rừng hàng vạn cây không cây nào không bị thương tích nhưng xà nu không hề bị hủy diệt trong bom đạn chiến tranh. Điều này đc thể hiện rõ trong câu văn: “Bên cạnh 1 cây xà nu mới ngã gục, đã có 4 5 cây con mọc lên, ngọn xanh rờn, hình nhọn mũi tên lao thẳng lên bầu trời.” Con số mà Ng Tung Thành đưa ra đầy tính NT. Con số xà nu ngã gục là 1, con số xà nu thuộc thế hệ sau mọc lên là 4, là 5. Như vậy rõ ràng xà nu là bất diệt. Bom đạn của kẻ thù có thể cày xới, băm vằm cả cánh rừng xà nu nhưng không tiêu diệt đc sức sống bất khuất, bất diệt của xà nu. Nếu có phải ngã gục, xà nu lấy cái chết của mình làm ĐK sống, làm tiền đề sống cho thế hệ xà nu tiếp sau. Cứ như thế cây mẹ ngã xuống, cây con mọc lên đầy kiêu hãnh dưới bom đạn của kẻ thù.

Nhìn rộng ra, đây là tinh thần yêu nước bất khuất của người VN, của người Tây Nguyên trong war. Càng gần bom đạn họ càng coi thường bom đạn. Đạn đại bác của kẻ thù không thể bẻ gãy được những con người với sức sống bất khuất, bất diệt. Bom đạn hiện ra như một hoàn cảnh thách thức bản lĩnh cứng cỏi, anh hùng của người Việt Nam trong chiến tranh. Có người đã từng nói: “Bản chất của con người thường bị bánh xe của số phận che đậy, và khi lao vào bão tố, dù tốt hay xấu, tự nó bộc lộ.” Bản tính anh hùng của người Tây Nguyên nói riêng và của người VN nói chung đc bộc lộ ra khi cận kề với cái chết. Đó là những con người

“ Đẹp như hoa hồng,

cứng như sắt thép

Xa nhau không hề rơi nước mắt

Nước mắt dành cho ngày gặp mặt “

Bom đạn có thể phả hủy tất cả cơ sở hạ tầng dù kiên cố đến đâu do con người XD nên nhưng bom đạn không thể hủy diệt đc tinh thần yêu nước của Xô Man bất khuất, của cả 1 tập thể người Tây Nguyên anh hùng. Anh Quyết ngã xuống, Tnú đứng dậy, đằng sau Tnú là bé Heng. Mai ngã xuống, Dít đứng dậy… Như vậy, lớp lớp những con người Tây Nguyên không bao giờ đầu hàng hoàn cảnh. Tất cả chúng ta tuy sinh ra ở 1 thời kì hòa bình, không đc chứng kiến cảnh tiếng hát át tiếng bom nhưng đã có ý kiến cho rằng những gì chưa đọng lại trong đời thường đọng lại trong VCNT. Hãy đến với thơ ca thời kì “Lửa cháy”. Ta bắt “Tiếng bom ở Sheng Phan” của Phạm Tiến Duật:

“Tôi đứng giữa Sheng Phan

               Cao hơn tiếng bom là tiếng suối tiếng đàn

               Tiếng mìn công binh đánh đá

               Tiếng điếu cày rít lên thong thả

               Tiếng oai nghiêm xe rú máy trên đường

               Thế đấy !

               Giữa chiến trường

               Tiếng bom nghe rất nhỏ”

Có lẽ đứng giữa cánh rừng xà nu thân thiết với mùi hương thơm ngào ngạt như đọng nắng quê hương, với sức sống bất diệt của xà nu thì bom đạn của kẻ thù cũng nhỏ như thế mà thôi.

Bên cạnh đó, sức sống bất khuất bất diệt của xà nu còn đc thể hiện thông qua kết cấu của t/p. Đọc truyện ngắn “Rừng xà nu”, người yêu văn nhận thấy tác phẩm có 1 kết cấu rất đặc biệt. Ở phần đầu truyện, ta bắt gặp câu văn: “Đứng trên đồi xà nu ấy trông ra xa, đến hết tầm mắt cũng không thấy gì khác ngoài những đồi xà nu nối tiếp tới chân trời.” Mặc dù như đã nói ở trên, xà nu nằm trong tầm đạn đại bác, mặc dù chúng nó bắn ngày 2 lần, mặc dù hàng vạn cây không cây nào không bị thương tích ấy vậy nhưng rút ra khỏi cuộc chiến tranh, xà nu không hề bị tiêu diệt. Ngược lại, nó phát triển xanh tốt, bạt ngàn chạy tít đến tận chân trời. Từ 1 tiền đề đó, Ng Trung Thành đã đầy tự hào kiêu hãnh khi kết thúc t/p với câu văn: “Ba người đứng ở đấy nhìn ra xa. Đến hút tầm mắt cũng không thấy gì ngoài những rừng xà nu nối tiếp chạy đến chân trời.” Mới nghe qua tưởng đây là những câu văn lặp lại nhưng đó lại là 1 dụng ý NT của nhà văn. Vẫn biết rằng đồi xà nu bao quanh buôn Xô Man phải chịu nhiều thiệt hại vì giặc kiểm soát được toàn bộ những tinh thần, những phong trào, những tình yêu nước mang tính tự phát như của Tnú. Nhưng rút ra khỏi chiến tranh, giờ đây đồi xà nu đã phát triển thành rừng xà nu chạy tít đến tận chân trời. Như sức sống của rừng xà nu phát triển từ đồi thành rừng, tinh thần yêu nước của người Tây Nguyên cũng không tể bị kẻ thù kiểm soát.

Kết cấu này làm ta liên tưởng đến kết cấu của nhà văn Nguyễn Thi trong t/p “Những đứa con trong gia đình”. Đọc truyện ta nhận thấy chú 5 thường nói về những con sông của nước ta, con sông nào cũng lắm nước bạc nhiều phù sa. Lòng tốt của con người sinh ra từ đây, ruộng đồng mát mẻ tốt tươi cũng sinh ra từ đây. Chú 5 ví gia đình ta cũng dài như sông. Chú chia cho mỗi người 1 khúc sông. Trăm sông rồi đổ về biển. Con sông của gia đình ta rồi sẽ đổ về biển. Biển thì rộng lắm, rộng ra cả nước ta, ra ngoài cả nước ta. Như vậy, nếu 1 người đi từ đồi xà nu phát triển thành rừng xà nu thì người kia đi từ con sông của gia đình ra biển cả của ND. Như vậy rõ ràng ở đây, với kết cấu này, Ng Thi đã làm nên cuộc đồng khởi ở Nam Bộ, Ng Trung Thành làm nên cuộc đồng khởi ở Tây Nguyên. 2 nhà văn ấy hợp lại và đã làm nên cuộc đồng khởi trên thi đàn VC VN

Để hiểu đc kết cấu này, ta cần nhìn nó dưới 2 góc độ đó là không gian và TG. Đầu tiên ta cần nhìn nhận nó dưới góc độ TG. Để từ đồi xà nu nay thành 1 rừng xà nu, nó cần có 1 khoảng TG. Có thể khoảng TG ấy đc đo bằng chiều dài của cuộc kháng chiến trường kì 21 năm trời chống Đế quốc Mỹ. Trong 21 năm ấy, 21 thế hệ xà nu bị ngã gục bởi bom đạn war. Tương ứng với nó là 21 thế hệ xà nu mọc lên. Như vậy sức sống bất diệt của xà nu cứ truyền từ lứa cây này sang lứa cây khác, truyền từ đời này sang đời khác. Nhìn rộng ra, đó cũng là tinh thần yêu nước bất khuất của người VN nói chung, của Tây Nguyên nói rêng. 21 năm qua là 21 thế hệ Tây Nguyên lên đường ra trận, ào ạt như gió thổi hơn 1 lần bước vào trong tường ca “Đất Nước hình tia chớp” của Trần Mạnh Hảo:

“Thế hệ chúng con ra đi như gió thổi

Áo quân phục xanh đồng sắc với chân trời

Chưa kịp yêu một người con gái

Lúc ngã vào lòng đất vẫn con trai”

Tinh thần yêu nước của người Tây Nguyên truyền từ đời này qua đời khác từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ lồng ngực của người già truyền sang trái tim của thế hệ trẻ. Lớp lớp người Tây Nguyên ra trận để viết lên huyền thoại Việt Nam ở thế kỉ 20, viết lên trang sử hào hùng, vẻ vang của dân tộc Việt Nam:

“Tôi muốn viết bài thơ trên báng súng

Con lớn lên để viết tiếp thay cha

Người đứng dậy viết tiếp người ngã xuống

Người hôm nay viết tiếp người hôm qua”

Trang sử vẻ vang ấy của dân tộc VN được viết lên bằng máu, bằng mô hôi, bằng nước mắt, bằng cuộc đời của biết bao nhiêu con người VN đúng như Engels đã nói: “Không có máu và nước mắt của ND, dân tộc ấy không thể có lịch sử.”

Đứng từ góc độ không gian, ban đầu ta bắt gặp đồi xà nu bao quanh Xô Man. Phải chăng đây là những ngày đầu của cuộc kháng chiến trường kì gian khổ? Như vậy, ngay từ ban đầu, Xô Man hiện ra là 1 buôn làng tự phát đánh giặc. Vậy nên, cũng như cây xà nu, người Tây Nguyên giai đoạn này hi sinh rất nhiều trong bom đạn war. Điều này thể hiện rất rõ ở NV chính đó là Tnú – bị thiêu cháy 10 đầu ngón tay vì tay không đối mặt kẻ thù, dọc lưng anh đầy vết dao chém của kẻ thù. Hàng loạt người Xô Man ngã xuống vì giặc kiểm soát được những đồi xà nu, những buôn như Xô Man. Nhưng 1 khi đạn đại bác rơi xuống đồi xà nu ở Xô Man thì tinh thần yêu nước của đồng bào Tây Nguyên cũng loang xa như sức sống của cây xà nu. Tinh thần yêu nước ấy không chỉ bó hẹp ở trong Xô Man mà như sức sóng, sức vương xa của cây xà nu, nó lan rộng ra cả xứ sở Tây Nguyên. Thậm chí nó vươn rộng ra cả miền Nam thành đồng Tổ quốc. Vẫn biết rằng Ng Trung Thành viết “Rừng xà nu” năm 1965. Lúc bấy giờ Mỹ leo thang ra miền Bắc VN bằng không quân nhằm đưa miền Bắc nước ta trở về thời kì đồ đá. Với sức vươn xa để sau này trở thành rừng xà nu chạy tít đến tận chân trời, phải chăng tinh thần yêu nước không chỉ có ở đồng bào Tây Nguyên mà nó loang rộng ra cả nước VN vào trận dánh quân thù. Như vậy chính nhờ có kết cấu này mà có nhà phê bình đã nhận định: ““Rừng xà nu” là sự cô đọng, thu nhỏ của tiểu thuyết “Đất Nước đứng lên””. Như vậy, với 2 lần “Đất nước đứng lên”, Nguyên Ngọc xúng đáng lấy bút danh của mình là Nguyễn Trung Thành.

Ngoài những ý nghĩa đã kể trên, Ng Trung Thành còn mượn hình tượng cây xà nu để MT tinh thần đoàn kết bất khuất của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Mặc dù trong rừng có hàng vạn cây nhưng Ng Trung Thành vẫn phát hiện thấy trong rừng xà nu có 3 lứa xà nu. 3 lứa cây ấy đã được nhà văn tương ứng với 3 thế hệ của Tây Nguyên. Đầu tiên ông dùng nhiều bút lực để MT những cây xà nu đã trưởng thành. Mặc dù mang trong mình đầy thương tích nhưng sức vóc lớn mạnh của nó đã làm mờ đi vết thương. Cứ như thế, hai, ba năm nay những cây xà nu ấy lúc nào cành lá cũng xum xuê, chẳng khác nào như những con đại bàng đã đủ lông mao, lông vũ ưỡn tấm ngực lớn của mình ra che chở cho buôn làng Tây Nguyên. Tương ứng với những cây xà nu trưởng thành là thế hệ thanh niên của Xô Man mà ta phải kể đến đó là Tnú và Mai.

Bên cạnh đó, nhà văn tập trung MT cây xà nu cổ thụ là chỗ dựa cho cả cánh rừng xà nu. Cụ Mết cũng như cây xà nu đại thụ ấy. Cụ Mết có vị trí đặc biệt trong trong truyện ngắn “Rừng xà nu”. Trc hết đối với Xô Man, cụ là một già bản, có vai trò rất quan trọng trong SH cộng đồng. Dưới ánh lửa xà nu bập bùng cháy ở nhà ưng, với giọng kể khan đục về những người con anh hùng dân tộc của buôn làng mà tiêu biểu đó chính là Tnú. Tnú hiện lên mang đầy chất sử thi, chẳng khác nào như 1 anh hùng, 1 tráng sĩ của Tây Nguyên. Kể về anh, cụ Mết có nói: “Người Strá ai có cái tai, ai có cái bụng thương núi, thương nước, hãy lắng mà nghe, mà nhớ. Sau này tau chết rồi, chúng mày phải kể lại cho con cháu nghe…” Như vậy, là 1 NV quan trọng nên Nguyễn Trung Thành đã mượn cụ Mết làm đối tượng để truyền nghị quyết 15 đến với đồng bào dân tộc Tây Nguyên.

Bên cạnh hai thế hệ xà nu kể trên, Nguyễn Trung Thành còn lách sâu ngòi bút để mô tả lứa cây xà nu non – những cây vừa mới nhú khỏi mặt đất lập túc nhọn hoắt, kiên cường, hình nhọn mũi tên lao thẳng lên bầu trời để tiếp lấy ánh sáng. Tiêu biểu cho thế hệ những cây xà nu non là thế hệ thiếu niên của Xô Man mà ta không thể không nhắc đến Dít, đến Heng…

Vượt qua được bom đạn chiến tranh, xà nu của Tây Nguyên không hề bị tiêu diệt mà vẫn phát triển kiên cường chạy tít đến tận chân trời bởi lẽ ba lứa cây xà nu trên đã bện chặt lại với nhau. Nhìn rộng ra, đó là đồng bào các dân tộc Tây Nguyên cũng đã đoàn kết lại với nhau để vượt qua mưa bom bão đạn của kẻ thù. Tinh thần đoàn kết tạo ra sức mạnh nội lực của 1 quốc gia. Đó là tinh thần đoàn kết của dân tộc mà nói như Chủ tịch Hồ Chí Minh: “mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước”. Chính nhờ tinh thần đoàn kết ấy mà cuộc chiến tranh đơn phương của Đế quốc Mĩ nhất định sẽ thất bại ở Tây Nguyên. Viết truyện ngắn “Rừng xà nu” năm 1965, khi đế quốc Mỹ đang thả bom rất nhiều trên dải đất Tây Nguyên, trên dải đất VN thân yêu, với cách viết đầy lạc quan tin tưởng như vậy, Ng Trung Thành thực sự là 1 người chiến sĩ đi đầu trên mặt trận VC mà nói như chủ tịch HCM: “Văn hóa, nghệ thuật cũng là một mặt trận; anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy.”

 

Lần đầu tiên mở cánh cửa sáng tác vào mảnh đất Tây Nguyên năm 1954, nhà văn đã xây lên đó 1 lâu đài VC tráng lệ nguy nga với tiểu thuyết “Đất nước đứng lên”. T/p viết về cuộc nổi dậy của buôn làng Công Hoa trong cuộc kháng chiến chống Pháp trường kì gian khổ. 10 năm sau, khi có dịp trở lại chiến trường Nam Trung Bộ, nhà văn Ng Trung Thành lại “trung thành” với mảnh đất đỏ bazan, với tiếng cồng chiêng âm vang và hạt bụi vàng long lánh để gieo trên đó 1 “Rừng xà nu” xanh tốt bạt ngàn chạy tít tắp đến tận chân trời. Với t/p “Đất nước đứng lên”, với truyện ngắn “Rừng xà nu”, với hình tượng cây xà nu kiên cường bất khuất, Nguyên Ngọc xứng đáng là cây bút xuất sắc nhất viết về đề tài Tây Nguyên cho đến nay.

Phân tích hình tượng cây xà nu trong “Rừng Xà Nu”
Rate this post
Please follow and like us:

Comments

comments

Loading...
Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial