Home / Kinh nghiệm làm văn hay / Tìm hiểu về thời gian và không gian trong tác phẩm văn học

Tìm hiểu về thời gian và không gian trong tác phẩm văn học

Các loại hình nghệ thuật chiếm lĩnh hiện thực trong các chiều không gian, thời gian của nó một cách khác nhau. Nếu như hội họa, điêu khắc tái hiện sự vật một cách tĩnh tại, chớp lấy khoảnh khắc nhất định của đối tượng và biểu hiện nó trong sự tương quan về không gian thì văn học chủ yếu tái hiện quá trình đời sống diễn ra trong thời gian.

Sự vận động thời gian trong văn học phản ánh nhịp độ vận động của cuộc sống. Trong tác phẩm “tắt đèn” của Ngô Tất Tố đã dành hàng trăm trang viết về sự kiện ở làng Đông Xá trong vụ sưu thuế diễn ra trong bốn ngày năm đêm ngắn ngủi. Còn Nam Cao lại miêu tả dòng thời gian chậm rãi, trì trệ đang bào mòn những cuộc đời của trí thức nghèo như Thứ, như San.

tim-hieu-ve-thoi-gian-khong-gian-trong-van-hoc

Thực chất, việc tái hiện thời gian trong văn học là sự miêu tả sự vận động của cuộc sống là tái hiện quan niệm của con người về sự tồn tại, là sự biểu hiện tâm lí của con người về sự tồn tại, là sự biểu hiện tâm lí con người trước các biến cố, sự kiện. Lúc nhớ nhung khắc khoải, lúc đợi chờ dài bằng mấy năm:

“Sầu đong càng lắc càng đầy

Ba thu dọn lại một ngày dài ghê”

Còn lúc sống bên nhau thì sao thời gian trôi đi ngắn ngủi:

“Ngày vui ngắn chẳng tầy gang

Trông ra ác đã ngậm gương non đoài”

(Truyện Kiều – Nguyễn Du)

Văn học có khả năng miêu tả mối liên hệ thời gian đa dạng, nhiều chiều, nhiều lớp. Nhà văn có thể miêu tả thời gian thuận chiều, đồng dạng, đồng nhịp với thời gian tự nhiên nhưng nhiều khi nhà văn lại miêu tả thời gian ngược chiều từ hiện tại trở về quá khứ rồi từ quá khứ đi tới tương lai.

Loading...

Chính vì thế, nhà văn có thể chiếm lĩnh và tái hiện đời sống một cách đa dạng, sâu rộng mà các loại hình nghệ thuật như hội họa, điêu khắc không thể nào đạt được.

Trong văn học, không gian nghệ thuật có những nét đặc thù. Bởi những gì mà con mắt có thể nắm bắt được ngay tức khắc thì nhà thơ phải trình bày chậm rãi theo từng bộ phận. Nhưng bù vào đó, văn học lại có khả năng tái hiện không gian trong tính vận động và không gian mang tính quan niệm của con người.

Không gian trong văn học được miêu tả trong sự vận động của nó. Huy Cận đã từng miêu tả một cảnh bình minh trên biển với cuộc chạy đua giữa đoàn thuyền đánh cá và mặt trời:

“Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời

Mặt trời đội biển nhô màu mới…”

(Đoàn thuyền đánh cá)

Còn Thạch Lam lại miêu tả sinh động không gian hoàng hôn ở phố huyện trong qúa trình vận động của nó. Ban đầu “phương tây đỏ rực như lửa cháy”, sau đó “dãy tre làng trước mặt đen lại” và cuối cùng “các nhà đều tắt đèn”(Hai đứa trẻ). Bởi trong tác phẩm văn học, nếu nhà văn dừng lại quá lâu vào những bức tranh tĩnh tại sẽ rơi vào tình trạng đơn điệu thiếu sức sống.

Với chất liệu ngôn từ, nhà văn có thể dễ dàng chuyển từ không gian này tới không gian khác mà không gây sự hụt hẫng, giãn cách trong tâm trí người đọc. Nhờ vào đường dây sự kiện và các tuyến nhân vật mà nhà văn có thể kết dính nhiều mảng không gian khác nhau từ mặt đất đến bầu trời, từ biển đến núi rừng, từ miền này tới miền khác.

Trong hiện thực, không gian, thời gian, vận động là hình thức tồn tại của vật chất. Trong nghệ thuật, không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của hình tượng. Ở đây, không gian không chỉ là môi trường tồn tại mà còn thâm nhập vào bản thân hình tượng và bộc lộ tư tưởng của hình tượng.

Loading...

Check Also

van-nghi-luan-tu-tuong-dao-ly

Bật mí bí quyết làm tốt bài nghị luận xã hội về tư tưởng, đạo lý

Câu nghị luận xã hội đóng vai trò hết sức quan trọng, thường chiếm tới …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *